Sỏi tác động tới hệ tiết niệu như thế nào?

Sỏi tác động tới hệ tiết niệu theo ba cơ chế chính: Chèn ép và tắc nghẽn đường dẫn niệu, Kích thích cọ sát và Nhiễm khuẩn.

1. Đè ép và tắc nghẽn đường dẫn niệu

Sỏi thận hay Sỏi niệu quản là nguyên nhân chính gây tắc nghẽn đường dẫn niệu, đây là phương thức tác động phổ biến nhất, nguy hiểm nhất tới hình thể và chức năng của thận. Đè ép tắc nghẽn từ đó đưa tới 4 hiện tượng:

– Ứ đọng nước tiểu trên tạo điều kiện thuận lợi cho nhiễm khuẩn niệu.

– Tăng áp lực trong đường tiểu dẫn tới giảm áp lực lọc hữu hiệu. Nếu tắc đột ngột hoàn toàn, áp lực xoang thận tăng cao. làm tăng áp lực thủy tĩnh ở bao Bovvmann. Do đó làm triệt tiêu áp lực lọc và thận sẽ ngừng bài tiết.

– Trào ngược nước tiểu vào hệ bạch huyết và tĩnh mạch ở tổ chức khe thận, dẫn tới viêm thận kẽ.

– Giãn đài bể thận, đè ép vào nhu mô. Phá hủy nhu mô thận (biến chứng giãn đài bể thận).

Khi SỎI ở những vị trí dễ gây ứ tắc (bể thận, niệu quản), tùy theo kích thước và hình thể sỏi có thể gây nên ứ tắc hoàn toàn hay không hoàn toàn, cấp tính hay mạn tính và gây tăng áp lực phía trên SỎI. Nếu hiện tượng tắc nghẽn xảy ra ờ hai bên hệ tiết niệu, bệnh nhân sẽ rơi vào tình trạng vô niệu do sỏi.

Nếu tắc nghẽn xảy ra không hoàn toàn và mạn tính, áp lực xoang thận tăng lên từ từ làm dãn dần xoang thận, nhu mô thận mỏng dần, dung tích đài bể thận tăng lên đến hàng trăm thậm chí hàng ngàn mililit. Lúc này nhu mô thận bị teo dẹt. Xơ hóa và chức năng thận sẽ bị mất. Niệu quản trên sỏi cũng bị dãn to. Có khi đường kính lên đến 20- 30mm. Gây mất nhu động và xơ hóa niệu quản. Nếu sỏi ở đài thận, gây nghẽn cục bộ tại thân, sẽ dẫn đến ứ niệu, dãn từng nhóm dài gây mất chức năng từng phần của thận.

91A4j

Khi sỏi niệu quản bị tắc nghẽn tại một vị trí nào đó gây biến chứng và phá hủy thận nhanh chóng nặng nề. Nếu không được xử trí kịp thời và hiệu quả. Nếu sỏi niệu quản gây tác hoàn toàn niệu quản được điều trị trong vòng 2 tuần, thì chức năng thận ít bị ảnh hưởng. Nhưng nếu để lâu hơn trong 4 tuần, chức năng thận bị ảnh hưởng nhiều, khó hồi phục (Holen – Nielsen, 1981) và tối 6 tuần chức năng thận sẽ hoàn toàn bị phá hủy (Vaughan – Gillenwater. 1971).

Khi lòng niệu quản bị tắc nghẽn, niệu quản giải phóng chất prostaglandin làm tăng sự co bóp nhu động niệu quản góp phần đẩy sỏi xuống dưới (Selmv. 1994) gây nên những cơn đau quặn thận Không những thế. Chất này còn tác động tới cả cơ quan tiêu hóa gây nấc hoặc nõn (Campbell. 1996).

Ngay sau khi tác nghẽn, nước tiểu ứ đọng làm tăng áp lực niệu quản, bể thận và ống thận, gãy giãn bể thận và õng thận, gai thận bị dẹt xuống, hoại tử. Có hiện tượng viêm nhiễm và xơ hóa từ tụy đến vỏ thận, lâu dài cầu thận bị xơ hóa

Có nhiều xét nghiệm đánh giá mức độ giãn dài bể thận như siêu âm. Chụp UIV đồng vị phóng xạ. Trong lâm sàng để đánh giá giãn dài bể thận thường dùng siêu âm

2. Kích thích cọ xát

SỎI cọ xát vào niêm mạc đài bể thận cũng như niêm mạc đường tiết niệu nói chung, từ đó gây rách xước niêm mạc đài bể thận, chảy máu, đau, co thắt đường niệu. Quá trình này mạnh và kéo dài kết hợp với nhiễm khuẩn dẫn tới viêm xơ. Loét, hoại tử niêm mạc niệu quản, đài bể thận và nhu mô thận.

Sỏi tiết niệu, nhất là sỏi cứng, gai góc (SỎI oxalat, SỎI urat) có thể cọ xát, cứa rách vào tổ’ chức thận niệu quản gây chảy máu kéo dài trong hệ tiết niệu. Thương tổn tổ chức một mặt tạo điều kiện cho nhiễm khuẩn niệu phát triển, mặt khác sẽ khởi động cho quá trình phát triển xơ hóa ở nhu mô thận và ở thành ống dẫn niệu. Kết quả là sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới chức năng thận cũng như làm hẹp dẫn đường dẫn niệu, càng làm nặng thêm tình trạng bế tắc.

diatermiki

3. Nhiễm khuẩn

Nhiễm khuẩn rất hay xảy ra trong các trường hợp bị ứ tắc đường niệu. Nhiễm khuẩn làm viêm nhiễm phù nề đường tiết niệu nhất là những chỗ bị rách sước do bị cọ sát. do đó làm trầm trọng bệnh cảnh ứ tắc đường niệu do sỏi. Và ngược lại, sự ứ tắc đường niệu lại tạo cho nhiễm khuẩn phát triển, gây ứ niệu thận nhiễm khuẩn, viêm thận bể thận, ứ mủ thận, phá hủy thận.

Thực tế lâm sàng khó phân biệt giữa nhiễm khuẩn tiết niệu dẫn tới sỏi hay sỏi tiết niệu gây biến chứng NKN. Nhưng đó là hai quá trình cùng tác động qua lại để phát triển và thường gọi chung là nhiễm khuẩn niệu trên bệnh nhân sỏi tiết niệu.

Các tác động trên hợp đồng với nhau, tạo thành một vòng xoắn bệnh lý phức tạp Nếu không giải quyết nguyên nhân, lấy sỏi sớm thì không thể giải quyết được những mắt xích của vòng xoắn và thận ngày càng bị tổn thương dẫn đến mất chức năng hoàn toàn, ảnh hưởng của sỏi tới tổ chức và sinh lý thận (vòng xoắn bệnh lý).

Xem tiếp: Những biến chứng do Sỏi tác động tới hệ tiết niệu?